444 3 703

Organ Nakli Nedir? Organ Nakli Nasıl ve Kimlere Yapılır?

Bilgi Talep Formu

Organ Nakli Nedir?

 

Organ nakli (transplantasyon), vücutta görevini yapamayacak derecede hasar görmüş veya işlevini tamamen yitirmiş bir organın yerine, canlı bir donörden (bağışçıdan) veya beyin ölümü gerçekleşmiş bir kişiden (kadavradan) alınan sağlıklı bir organın cerrahi yöntemlerle yerleştirilmesi işlemidir.

Bu işlem, ilaçla veya diğer tıbbi yöntemlerle tedavisi mümkün olmayan "son evre organ yetmezliği" durumlarında başvurulan hayat kurtarıcı bir yöntemdir. Günümüzde böbrek, karaciğer, kalp, akciğer, pankreas ve ince bağırsak gibi organların yanı sıra; kornea, kemik iliği, deri ve kalp kapağı gibi dokuların nakli de başarıyla gerçekleştirilmektedir.

 

 Organ Nakli Türleri Nelerdir?

 

Organ nakli, organın kaynağına göre iki ana kategoriye ayrılır:

  • Canlıdan Organ Nakli: Sağlıklı bir kişinin, vücudundaki çift organlardan birini (böbrek) veya bir organının bir kısmını (karaciğer) ihtiyacı olan bir hastaya bağışlamasıdır. Türkiye'deki yasalar gereği, canlı donörün alıcının 4. dereceye kadar akrabası olması veya Etik Kurul onayı alması gerekir.
  • Kadavradan Organ Nakli: Yoğun bakım ünitesinde tedavisi devam ederken, beyin ölümü gerçekleşen ve daha önce organlarını bağışlamış (veya ailesi tarafından onay verilmiş) kişilerden yapılan nakildir. Burada kritik nokta "beyin ölümü" kavramıdır; bitkisel hayat ile karıştırılmamalıdır. Beyin ölümü, tıbbi ve yasal olarak ölüm halidir.

 

 Organ Nakli Kimlere Yapılır?

 

Organ nakli, her hastaya uygulanan bir yöntem değildir. Bir kişinin nakil listesine alınabilmesi için belirli tıbbi kriterleri karşılaması gerekir. Organ nakli yapılabilecek kişiler genel olarak şunlardır:

  • Kronik Organ Yetmezliği Olanlar: Kalp, karaciğer veya böbrek gibi hayati organları işlevini yitirmiş ve yaşam beklentisi kısalmış hastalar.
  • Diyalize Bağımlı Böbrek Hastaları: Yaşam kalitesi düşen ve diyaliz komplikasyonları yaşayan kronik böbrek yetmezliği olan kişiler.
  • Metabolik Hastalıkları Olanlar: Karaciğerin bazı enzim eksiklikleri nedeniyle vücuda zarar verdiği durumlarda (özellikle çocuklarda) nakil gerekebilir.
  • İlaç Tedavisine Yanıt Vermeyenler: Kalp yetmezliği gibi durumlarda, tüm medikal tedavilere rağmen ilerleme kaydedilemeyen hastalar.

 

 Nakil Yapılamayan Durumlar: Aktif bir enfeksiyonu olanlar, yayılmış kanser hastalığı bulunanlar veya cerrahi operasyonu kaldıramayacak kadar ağır genel sağlık durumu olan kişilere genellikle nakil yapılamaz.

 

Organ Nakli Nasıl Yapılır? Süreç Nasıl İşler?

 

Organ nakli süreci, hem alıcı hem de verici için son derece titiz yürütülen bir prosedürdür. Süreç genellikle şu aşamalardan oluşur:

1. Değerlendirme ve Hazırlık

Hasta, organ nakli merkezine başvurduğunda kapsamlı bir sağlık taramasından geçirilir. Kan grubu, doku grubu (HLA) ve antikor testleri yapılır. Bu testlerin amacı, vücudun yeni organı reddetme (rejesyon) riskini minimuma indirmektir.

2. Bekleme Listesi veya Donör Belirlenme

Eğer hastanın canlı bir bağışçısı yoksa, T.C. Sağlık Bakanlığı’nın kontrolündeki Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi’ne kaydedilir. Kadavradan organ çıktığında, puanlama sistemine göre en uygun adaya çağrı yapılır. Canlı nakillerde ise donör adayının tıbbi ve psikolojik uygunluğu test edilir.

3. Operasyon Aşaması

Nakil işlemi, eş zamanlı yürütülen büyük bir cerrahi operasyondur. Örneğin karaciğer naklinde, vericiden alınan parça ile alıcının hastalıklı organı aynı anda işleme alınır. Operasyon süresi organın türüne göre 4 saat ile 12 saat arasında değişebilir.

4. Nakil Sonrası Takip

Ameliyat sonrası en kritik dönem ilk birkaç haftadır. Vücudun organı reddetmesini önlemek için hastaya ömür boyu kullanacağı immünsüpresif (bağışıklık baskılayıcı) ilaçlar başlanır. Hastanın hijyenine, beslenmesine ve ilaç saatlerine harfiyen uyması hayati önem taşır.

 

 Türkiye'de Organ Bağışı Şartları

 

Organ bağışında bulunmak isteyen bir kişinin şu şartları taşıması gerekir:

  • 18 yaşını doldurmuş olmak,
  • Akli dengesi yerinde olmak,
  • Organ bağışı kartını doldurmak ve iki şahit huzurunda imzalamak.

Bağış yapsanız dahi, Türkiye'deki uygulamada son karar aileye bırakılmaktadır. Bu nedenle organlarını bağışlayan kişilerin bu vasiyetlerini aileleriyle paylaşmaları sürecin hızlanması açısından kritiktir.

 

 Organ Nakli Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

 

  • Doku Uyumu Şart mı? Böbrek naklinde doku uyumu başarıyı artırır ancak karaciğer ve kalp naklinde öncelik kan grubu uyumu ve organın boyutudur. Günümüzde gelişen ilaçlar sayesinde doku uyumu düşük olsa da başarılı nakiller yapılabilmektedir.
  • Organ Bağışı Günah mı? Diyanet İşleri Başkanlığı ve pek çok din otoritesi, organ bağışını "insandan insana yapılan en büyük yardım" ve bir sadaka-i cariye olarak nitelendirerek caiz olduğunu belirtmiştir.
  • Bağışçının Vücut Bütünlüğü Bozulur mu? Hayır. Organ alım işlemi, tıpkı normal bir ameliyat titizliğinde yapılır ve vücut bütünlüğüne azami saygı gösterilir.
Web ve Tıbbi Yayın KuruluGüncellenme Tarihi: 11.02.2026 15:52Yayınlanma Tarihi: 11.02.2026 15:52
Yorum Ekle


KATEGORİLER
Bilgi Talep Formu

Bilgi almak için lütfen formu doldurun!